De harde cijfers: volume en emotie

Leuk dat we hier met zijn allen samen kunnen zijn in deze drukke tijden. Laten we beginnen bij Erik-Jan. Jij bent de hoofdverantwoordelijke voor het geluid?
[ERIK-JAN] Onder andere, ik ben in de muziekwereld opgegroeid als geluidstechnicus en nu sinds een dik jaar hoofd van de afdeling productie, maar daar valt techniek ook onder. Eigenlijk is het alles backstage, inclusief techniek dus.

Dus dan zit jij niet letterlijk meer aan de knoppen?
[ERIK-JAN] Ik heb vorig jaar nog wel een keer achter de mengtafel gezeten, omdat het toevallig zo uitkwam en ze me even nodig hadde . Maar nee, ik verwacht dat dit jaar niet te doen. Voor het eerst in lange tijd dat ik geen bandjes doe op Roadburn.

Dan moet je vast nog wel achter de schermen van alles aansturen en het blijft wel een heel drukke periode waarbij je niet als fan van bepaalde bands nog even de tijd hebt om even rond te kijken.
[ERIK-JAN] Soms lukt dat, maar je bent altijd wel aan het werk. Dat is tegelijk het mooie van ons werk, dat het in elkaar overloopt.

Is het niet zonde dat je door je werk niet de fanboy in je tot ontplooiing kan laten komen, of kan dat wel gescheiden?
[ERIK-JAN] Sommige momenten wel, sommige momenten niet. Maar het lukt mij echt wel om te genieten van concerten.

Ik vond bij de voorbereidingen op dit gesprek een radiogesprek waarin jij, Erik-Jan het hebt over
[ERIK-JAN] Hoe hard het moet?

Ja, dat. Het was een paar jaar geleden in het nieuws, een advies dat de decibellen wat teruggeschroefd moesten worden. Maar dat bleef bij een advies en ik proefde uit jouw reactie dat het in de wind geslagen is, of hebben jullie er toch nog wat mee gedaan?
[ERIK-JAN] Het was een advies om naar 100 dB(A) te gaan. We werken met een convenant, waar alle zalen en festivals in Nederland zich aan houden. Wij registreren het niveau en als je door de tijd kijkt, dan houden we ons daar eigenlijk grotendeels aan. Ook bij een heavy festival als Roadburn. Alleen die 103 db(A) is wel nodig om af en toe een bepaalde artistieke expressie in de dynamiek goed tot uiting te kunnen laten komen. Zoals ik altijd zeg, als je boos bent, ga je niet fluisteren. Er is echt een link tussen volume en emotie wat mij betreft. Gevoelige vioolmuziek speel je ook niet keihard, maar om nou te zeggen dat we het in de wind geslagen hebben, vind ik te sterk. We houden gewoon 103 aan als maximum.

Dus in principe is er niks veranderd?
[ERIK-JAN] Nee, in die zin niet. Je ziet wel een trend dat er iets zachter gedraaid wordt, ook op Roadburn zie je dat. Je hebt luid om het luid, maar dat hoeft niet voor mij. Het gaat om impact uiteindelijk en als dat op een bepaald niveau behaald wordt dan is het goed.

De zakelijke realiteit van een ‘niche’ festival
Het Roadburnteam bestaat vooral uit 013-mensen die een groot deel van hun tijd voor Roadburn werken. Jaimy, hoeveel van je tijd spendeer je nu aan Roadburn?
[JAIMY] Dat varieert. Bij mij is dat gemiddeld fifty-fifty, maar tijdens en vlak voor Roadburn is dat 100-nul, dan ben ik volledig hier.

Het is een balans en daar zitten ook pieken bij. Bij 013 hebben we pieken in oktober, november. Dan hebben we de eerste paar stappen naar buiten voor Roadburn net gezet. De drukte voor Roadburn voor mij zit hem heel erg in deze periode, dus februari, maart, april. Dan wordt het bij mij steeds drukker en dan verschuift die balans. Maar dat is helemaal prima. Want daarna, na april, dan zijn er weer een paar maanden waarin mijn werk voor Roadburn maximaal 20 of 30% is. Dan ben ik veel minder van mijn week daarmee bezig, omdat er veel minder te melden is.

Ik denk dat ik Walter nu bijna iedere dag minstens één keer aan de telefoon heb en als het mei is, spreken we elkaar hooguit twee keer per week .

(Op dat moment, alsof het erom gedaan wordt, gaat Walters telefoon. Het is zoals gezegd een drukke tijd)

Je hoort altijd dat Roadburn bekendstaat om de community, de hondstrouwe fans en bezoekers. Wat valt er dan nog aan marketing te doen? Ze komen toch wel, ook zonder reclame.
[JAIMY] Voor zowel 013 als voor Roadburn geldt dat je de industrie voor de pandemie en na de pandemie hebt. Dat is echt wel veranderd. En niet alleen door de ontwikkeling die Roadburn artistiek doormaakt, het is nu ook gewoon heel duur. Je kunt het moeilijker vergelijken met vroeger. Er zijn jaren geweest waarin we vrij rap uitverkochten en een heel trouwe fanschare hebben die hoe dan ook terugkeert. Die hebben we nog steeds, maar het is zoals alles in het leven, een stukje duurder geworden dus.

Met andere woorden, je moet er meer moeite voor doen?
[JAIMY] Zeker, maar er komen nog steeds mensen uit Nieuw-Zeeland en Brazilië hier naartoe. Alleen, tegenwoordig gaat die ticketverkoop minder snel dan voorheen.

[WALTER] Eerder was de capaciteit ook de helft en er is een periode geweest, van zeg maar 2007 tot 2018, 2019, toen was Roadburn een pelgrimage en waren we eigenlijk hét festival.

Nu is Roadburn nog steeds hét festival, maar er zijn minstens 15 tot 20 Roadburns bij gekomen in Europa en in de wereld. En dan ga je in deze veranderende wereld waarin alles schuift, alles duurder wordt en voor veel mensen niet alles meer even vanzelfsprekend is, dit organiseren. Dat kost gewoon meer tijd. Maar we zijn nog steeds op het gebied van wat wij doen de grootste en meest vooruitstrevende van het grote aantal.

Jullie zijn een aantal jaar geleden uitgeroepen tot beste festival van Europa?
[WALTER] Ja, in 2023 hebben we van de EBA de Award voor het beste kleine festival in Europa gekregen.

Dus jullie doen er nog steeds toe.
[WALTER] Roadburn doet er nog steeds heel erg toe, ook met zoveel afgeleiden van Roadburn. Het verschil is alleen, al die kleinere Roadburn-klonen, dat zijn festivals in zalen tot 1500, 1800 mensen. Als dat onze verkoop zou zijn, dan waren we op de eerste of de tweede dag nadat we de voorverkoop starten uitverkocht.

Alleen dat, dat is niet meer.

Ik denk dat die festivals waar jij nu op doelt vooral gebaseerd zijn op een Roadburn-vibe van 10 jaar geleden.
[WALTER] Of drie of twee jaar geleden.

Ik denk aan een aantal festivals van hier in Nederland of in Antwerpen die vasthouden aan het traditionele heavy geluid. Bij Roadburn gaat het inmiddels echt alle kanten op.
[JAIMY] Het is ook wat jij zegt, het is veel breder dan het originele geluid wat je nu op die andere festivals veel ziet. Het is veel breder en de artistieke visie van Walter daarin is soort van ever evolving, steeds proberen die grens van wat heavy muziek is en wat daarin past te proberen te verleggen.

Als jullie nou een leuk bandje zien of een bepaalde artiest en denken van “vette shit! Dat is heel erg Roadburn-approved vind ik”, ga je dan in conclaaf met Walter en probeer je dat ook door te drijven, of is het toch Walter die bepaalt?
Vanaf de bank waarop hij is neergeploft mengt Daan zich nu ook in het gesprek:

Walter is wel degene die zegt: “Hé, dit gaan we oppakken, ja of nee.” Uiteindelijk is het dat Walter ook alleen maar gebaat is, dat hij gevoed wordt door wat er speelt en wat wij horen. En dat gaat er eigenlijk altijd om van: wat hoor je als je je oor tegen de grond aanlegt? Dat hoog-over stuk , dat loopt vaak wel. Dat is vaak ook een lange lijn met projecten zoals bijvoorbeeld vorig jaar Altin Gün die dan na zeven jaar praten eindelijk op Roadburn staat. Daar zijn heel veel gesprekken voor nodig. Tegelijkertijd kijk je rond, op andere plekken en vind je acts. waar je dan via via wat over hoort of net op die ene toffe plek een hele toffe show hebben gedaan. Gewoon kijken wat er speelt. Vorig jaar hadden we die Utrechtse scene bijvoorbeeld nadrukkelijk een podium gegeven. Het zijn toch wat dingen waar je zelf nog je vingers ergens in hebt en dat leg je natuurlijk bij Walter neer. Volgens mij begon het met Throwing Bricks in 2024.

Vanuit dat contact en vanuit die show krijgt dan zo’n idee vorm. Dat zijn heel veel gesprekken. Ik weet ook hoe Walter werkt. Dan zeg je iets tegen Walter en Walter gaat dan ook weer naar zijn netwerk: “Daan zegt dit.”

En ik doe het ook vice versa naar Daan, vult Walter aan. Want als ik bijvoorbeeld dingen hoor waar ik niet helemaal thuis in ben, dan is het fijn dat ik Daan of Becky kan vragen dat terug te koppelen.

Uiteindelijk maak ik de artistieke keuzes, maar die zijn wel gebaseerd op alle gesprekken, alle input, wat Daan ziet, wat Becky ziet, maar ook wat Jaimy ziet. Soms zegt Dodd [Erik-Jan Dodd, red.] ook wel eens dingen tegen mij. Ik probeer al die input aan elkaar te koppelen. Het enige wat ik doe is het grote plaatje schetsen, maar waarin voor iedereen ruimte is en soms zeg ik tegen Daan dat ik het op dit moment niet zie zitten. Dan mopperen we wat en denken allebei: Hè waarom nou? Drie maanden later bel ik Daan en zeg ik: “Potverdomme, die band die je toen noemde, past daar op die plek nou zo goed, alsjeblieft, ga er meteen achteraan.”

Daan had bijvoorbeeld toen hij nog bij Patronaat werkte al een project gedaan met Throwing Bricks en Ontaard. Hij wees me erop en ik woon in Utrecht, dus ik denk, ik moet eens gaan kijken, dus ik naar dB’s, op aanraden van Daan.

[JAIMY] Het is niet altijd dat we ons afvragen of het iets voor Roadburn is? Het is ook heel veel elkaar tippen: “Hé, heb je dit al gehoord?” En soms kunnen het dingen zijn die niet per se voor Roadburn zijn of de visie zoals die dan voor dit jaar ligt. Maar het komt allemaal vanuit een soort van liefde, een gedeelde liefde voor muziek.

Maar kan dat nog steeds, want je zei dat het moeilijker wordt om de zaal vol te krijgen en Walter zei ook iets over de grote concurrentie. Kun je nog puur uitgaan van je eigen liefde voor muziek of moet je soms ook naar het grootboek kijken en zeggen, allemaal leuk en aardig maar nu moeten we ook een act hebben die de zaal vol krijgt?
[DAAN] Ja, uiteindelijk wel. Het heeft geen zin om het helemaal te negeren. Als ik op mijn 013 stoel zit, dan is het vaker een puur economische keuze: hoeveel tickets gaan wij verkopen? Bij Roadburn denk je veel meer: krijgt deze act de zaal gevuld? Kunnen we een buzz creëren rond die act? Hoe plaats je die act supermooi in het tijdspad? Dat is een heel ander uitgangspunt. Maar één van de uitgangspunten blijft natuurlijk: krijgt deze band de zaal überhaupt gevuld?

Dat is lastig. Ik schat in dat dat soms niet zal lukken.
[WALTER] Nee, dat wil niet altijd lukken en het is ook niet altijd even makkelijk. Daarbij speelt Dodd ook nog wel eens een rol, want soms krijgen we dingen aangeboden en dan zie ik de productierider [het overzicht van wat een band technisch vraagt van een zaal om een show te kunnen doen, red.] binnenkomen. In mijn geval laat ik die voorlezen of ik ken de bands in kwestie en dan ga ik Dodd vragen of wij dit aan kunnen binnen Roadburn. Niet: past dit muzikaal, maar past dit productioneel?

De puzzel van de programmering
Je bedoelt dat ze hun eigen geluidsinstallatie mee willen nemen?

[ERIK-JAN] Bijvoorbeeld, we hebben het Metropole Orkest gehad met Die Wilde Jagd. Dat is wel een productie. Die hebben de hele ochtend nodig om op te bouwen. Dan willen we weten: wat heb je ervoor nodig om dat neer te zetten? Hoe snel krijgen we dat weer van het podium af en wanneer kan dat?

Want daarna moet de volgende band weer beginnen. Het is wel iets wat je neerzet op een festival waar je gewoon door wil. Dat soort puzzeltjes moet wel even gelegd worden.

Dat vind ik ook heel opmerkelijk, bij Roadburn althans. Ik probeer elke dag iets van tien, twaalf artiesten mee te pikken en na vier dagen besef ik dat van de veertig tot vijftig artiesten die ik heb gezien er misschien twee waren die net twee minuutjes te laat begonnen. De rest is zo strak als de dienstregeling van de Zwitserse spoorwegen.
[ERIK-JAN] Dat zit hem er in dat Walter daar al in een heel vroeg stadium rekening mee houdt.

[DAAN] Maar andersom is het ook het respect van de artiesten die spelen op Roadburn. Je hebt natuurlijk ook festivals waarin artiesten het publiek laten wachten, de kantjes ervan aflopen.

[WALTER] Het is wat Daan zegt, als hij zijn 013 bril op heeft, dan zie je een band, die kan hier 3000 tickets verkopen, dit is economisch belangrijk voor 013. Die band neemt een enorme show mee. Dan gaat Daan naar productie en zegt gewoon: “Maak dit mogelijk.” Bij zo’n stand-alone show heb je de hele ruimte voor jezelf. Bij Roadburn, als ik naar Dodd zou gaan en een grote productie bij hem over de schutting flikker “zie maar hoe je het redt”. Ja, dan komt hij naar mij en zegt: “Walter, als ik dat ga doen, dan kan dat, maar dit zijn alle consequenties en daar wil ik graag ook rekening mee houden, want dat betekent namelijk dat de ene band wel zich volledig kan geven en een andere band niet.” Dat zijn heel andere afwegingen. Daar hebben Daan en ik dan weer heel vaak discussies over: past dit wel binnen Roadburn?

Zo hebben we dit jaar bijvoorbeeld These New Puritans. Een band die al jaren meedraait, een avant-garde band, die met een voor Roadburn aparte backline set-up komen. Ze spelen glockenspiel, timbales, xylofoon, noem het maar op. Ik kijk er naar en ik wil het graag hebben. Ik ga naar Dodd en geef hem die rider. Zijn reactie is dat het als rider niet veel voorstelt, maar dat het eigenlijk gezien het hele verhaal alleen op de Main Stage kan vanwege de productiefaciliteiten. Alleen is zo’n band eigenlijk veel te klein voor de Main Stage. Maar we vinden die muzikaal heel interessant, en dan heb ik met Daan, Nick, Becky en Gijs weer flink wat gesprekken. Dan zeg ik: “Luister ik wil dat graag en het lukt alleen op de Main Stage. Laten we de gok wagen met deze band.” De gok is of het druk wordt, dat weten we niet. Wat we wel weten is dat die band een hele setup zo perfect voor elkaar krijgt dat ze een goede show kunnen doen.

[ERIK-JAN] De omstandigheden zijn er in ieder geval optimaal.

Het is dus een spannende keuze, de locatie versus hoeveel publiek trek je?
[WALTER] Ja, maar die maak je ook met het hele team, want ik wilde het eerst in de kleine zaal en toen zei jij Dodd:

[ERIK-JAN] Niet helemaal ideaal.

Neptunian Maximalism heeft met al hun attributen ook gewoon in de kleine zaal gestaan en dat kwam toch goed tot uiting?
[WALTER] Maar wel met een change over van anderhalf uur. Doe je dat, dan betekent het dat als je de tijdschema’s maakt er ergens op de dag twee blokken recht tegenover elkaar komen te staan, die dan ook niet meer van elkaar af te trekken zijn.

[JAIMY] Een tijdschema maken is hogere wiskunde, omdat je ook speelt met albumsets en dat soort dingen. Albums hebben nu eenmaal een gegeven lengte. Je kunt niet zeggen je hebt een uur en als je album een uur en een kwartier duurt, tja, doe de laatste twee of drie nummers maar niet, want dat past niet binnen de tijd. Daar zie je dus andere festivals blokken met hele afgevlakte tijden hanteren, terwijl dat soms niet kan.

Hou je nog een heel klein beetje rekening met de bezoeker, die voor het eerst het blokkenschema ziet en denkt: oh nee, als die band maar niet clasht met die band.
[WALTER] Nee, dat kan niet. Dat klinkt heel stom. Ik herken het, want de bezoeker reageert vanuit primaire emotie: ik moet dat zien! Wij hebben met heel andere dingen te maken: tijdschema’s, hoe laat komt band A aan? Wat hebben ze nodig? Maar ook band B komt om 3 uur aan, we hadden band A eigenlijk geplaatst van 3 tot 4, maar die komen pas om 5 uur aan. Dat lukt niet, je kunt daar geen rekening mee houden, want wij zijn afhankelijk van wanneer bands aankomen, wat de productie is, wat de settijd is… Maar wij willen ook een flow hebben. We maken routes in het festival die je kunt lopen en op een gegeven moment dan komen er clashes die helaas niet te vermijden zijn.

Kun je iets meer vertellen over die routes? Hoe werkt dat?
[DAAN] Je probeert een bepaalde soort spanningsboog in te bouwen voor de bezoeker. Dat kan heel basaal zijn: ik wil alleen maar black metal luisteren op een dag. En dan kun je de blackmetalroute lopen, bijvoorbeeld.

Dus je houdt toch wel een beetje rekening met de bezoeker?
[DAAN] Het kan bijvoorbeeld dat twee bands echt naast elkaar staan en dat je moet zeggen: het is praktisch bijna onmogelijk om dat uit elkaar te trekken. Het is ook een keuze. Dit is nu mijn derde editie dat ik voor Roadburn werk. Je houdt met alles rekening en denkt, oh, dan zetten we die bands naast elkaar, want dat maakt niemand uit. En dan: het grootste drama bij de aankondiging van het tijdschema is juist die clash, waarvan je denkt dat het helemaal niets uitmaakt.

[JAIMY] De eerste comment was: “ja, maar ik wil Altin Gün en Blind girl zien”.

Aan de andere kant: ik kijk er naar en denk wauw! Wat zijn we eigenlijk gezegend met bezoekers die zo open staan voor alles wat we programmeren. Dus dat er bij twee uitersten van ons programma iemand zegt: “Dat wil ik allebei zien.”

[WALTER] Dat is gewoon heel moeilijk, maar als je de Roadburnline-up neemt en je pakt het blokkenschema erbij: je bouwt altijd op over het hele weekend naar een bepaald hoogtepunt en je kunt ze allemaal pakken. Dus je kunt inderdaad van Krallice naar Cult Of Luna naar Oathbreaker en alles wat er tussen zit, zonder dat dat clasht. Je kunt de psych kant pakken, de experimentele kant, de folk kant. Je kunt het allemaal van begin tot eind, van donderdag tot zondag kun je de hoogtepunten vinden in het tijdschema. Die staan exact geklokt. Alleen, mensen willen heel veel zien.

We hadden afgelopen jaar op zaterdag in de terminal en de Engine Room zo’n blokje van vier bands op het einde die heel veel mensen gelopen hebben, waar die posthardcore / postmetal-vibe was. Voor heel veel van de jonge generatie was dat het hoogtepunt, want dat overlapte niet met elkaar. Als je muziekliefhebber bent en je legt die tijdschema’s naast elkaar, dan kun je die routes zien.

Ik ben geen wiskundige. Ik had het er vorige week nog over met Daan. We waren naar een band wezen kijken en we hadden zoiets: Bam! Die gaan we daar neerzetten, alles goed. Ik loop naar huis en nog geen half uur later hang ik bijna huilend bij Daan aan de telefoon. Wat hebben we gedaan? Want nu krijgen we deze clash!

Maar dat is het. We zijn open van twee tot één uur ’s nachts, qua bands. Dat is 11 uur. Dan kun je geen 25 bands zien. Je kunt die niet in dat aantal uren proppen.

Nee, dat is fysiek onmogelijk.
[WALTER] Maar dat is wel een beetje het samenspel. Nee, natuurlijk kun je geen festival meer draaien op alles wat je eigen favoriete bands zijn. Maar Daan, we hebben nog altijd denk ik een hele grote controle.

[DAAN] Zeker. Hoe ik Roadburn zie en ik ben er zelf onderdeel van, dus het is ook een beetje preken voor eigen parochie, het is wel een festival dat ook een statement is. Wat wij belangrijk vinden. Als we een discussie hebben over waar bands staan, dan leg ik vaak de vraag bij Walter neer: wat wil jij?

Want dat is de kracht, als je daar zelf wat bij voelt. Die authenticiteit behoudt in plaats van dat het vertrekpunt de zaal vullen is. Dat is voor mij ook het leukst, want in mijn andere job als programmeur voor 013 vul ik de zaal, kort door de bocht.

En daarom probeer ik ook wel een soort van artisticiteit erin te krijgen. Echt te programmeren. Bij Roadburn stel je een programma samen en gaat het er ook om dat je er zelf achter staat.

Echt een hele andere invalshoek?
[WALTER] Dat is voor mij soms moeilijk, want dan vraagt Daan aan mij: “Walter, ik heb je advies nodig.” En dan vraagt hij een advies buiten de Roadburncontext. Dan moet ik soms zeggen dat ik het niet weet, want ik denk natuurlijk altijd vanuit die gedachte. Er wordt af en toe gevraagd, band A of band B uit Roadburn wil een stand alone show doen hier. Dat staat hier op het festival in de grote zaal met 3000 man met de benen buiten. Dan zeggen we, dat moet wel lukken en vervolgens zie je zo’n band hier net 110 kaartjes te verkopen.